Mevzuat ve standartlar
Hangi düzenleme neyi şart koşuyor, hangi değer aranıyor? Doğrulanmış hükümler ve uluslararası karşılıkları.
Türkiye'de çerçeve
Bina su depolarının temizliği ve dezenfeksiyonu tek bir kanunla değil, birkaç düzenlemenin kesişiminde yönetilir. Aşağıdaki tablo hangi düzenlemenin neyi kapsadığını gösterir.
| Düzenleme | Neyi kapsar | Uygulamadaki karşılığı |
|---|---|---|
| İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik 17.02.2005 / 25730 | İçme suyu kalitesi, dezenfeksiyon, numune alma, analiz | Serbest klor bandı, numune sıklığı, mikrobiyolojik limitler |
| Lejyoner Hastalığı Kontrol Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik 13.05.2015 / 29354 | Bina su sistemlerinde Legionella riski | Sıcak/soğuk tank temizlik sıklığı, hiperklorinasyon |
| Büyükşehir su idaresi yönetmelikleri ör. KASKİ 2022, Adana ASKİ 2018 | Depo kontrolü, yetkili firma, iş bitiminde analiz | 6 ayda 1 veya yılda en az 1 temizlik şartı |
| Su Kesintisinde Alınacak Tedbirler Genelgesi 2007/67 · 08.08.2007 | Kesinti döneminde klor düzeyi, depo temizlik sıklığı, tankerle su, onarım sonrası dezenfeksiyon | Kesinti döneminde 3 ayda 1 temizlik; şebeke onarımında 10 mg/L klor / 20 dk |
| 6331 sayılı İSG Kanunu | Kapalı alan çalışması, kimyasal güvenliği | Risk değerlendirmesi, KKD, gaz ölçümü |
| Biyosidal Ürün Yönetmeliği | Dezenfektanların ruhsatlandırılması | Yalnızca izinli/ruhsatlı ürün kullanımı |
Ölçülebilir şartlar: ne, hangi değer?
| Parametre | Aranan değer | Nerede / sıklık | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Serbest (bakiye) klor | 0,2–0,5 mg/L (uç noktada) | Tüketim noktası · sahada her gün | İnsani Tüketim Yön. m.10 |
| Serbest klor (su kesintisi dönemi) | ≈ 1,0 mg/L (süper klorlama ile) | Kesinti yaşanan yerlerde şebeke | 2007/67 Genelgesi, B/5 |
| E. coli / koliform | 0/100 ml | Akredite laboratuvar | Ek-1 |
| Enterokok | 0/100 ml | Akredite laboratuvar | Ek-1 |
| Bulanıklık | Sayısal yasal sınır yok; iyi uygulama <1 NTU, hedef <0,5 NTU | Saha ölçümü | Ek-1 (anormal değişim yok) |
| Legionella — soğuk su tankı | Yılda en az 2 kez boşaltma-temizlik-dezenfeksiyon | Otel, hastane, büyük iş merkezleri | Lejyoner Yön. |
| Legionella — sıcak su tankı | Yılda en az 3 kez | Aynı tesisler | Lejyoner Yön. |
| Hiperklorinasyon | ≥ 3 ppm, 2–24 saat | Şüpheli durumda dekontaminasyon | Lejyoner Yön. |
Bulanıklık konusunda dikkat: 1,0 NTU değeri yüzeysel su arıtımı için verilmiştir; bina deposu için “yasal sınır” olarak sunulması doğru değildir. Biz ölçümü iyi uygulama eşiği olarak kullanıyoruz.
Temizlik sıklığı: yasal asgari ve önerimiz
- Yasal asgari: depo temizliği yılda en az bir kez.
- Büyükşehir su idareleri: Kayseri (KASKİ) ve Adana (ASKİ) gibi idareler 6 ayda bir uygular ve iş bitiminde akredite laboratuvar analizi ister.
- Bakanlık genelgesi (2007/67): su kesintisi olan dönemde 3 ayda bir, diğer dönemde 6 ayda bir temizliği öneriyor.
- Bizim önerimiz: depo hacmi, suyun bekleme süresi, depo tipi ve geçmiş analiz sonuçlarına göre 3–6 ay. Gerekçesini yazılı raporda gösteriyoruz.
Su kesintileri: 2007/67 Genelgesi
Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün 08.08.2007 tarihli, 2007/67 sayılı Su Kesintisinde Alınacak Tedbirler genelgesi; kuraklık kaynaklı su sıkıntısı ve planlı kesintilerde sağlık müdürlüklerinin, yerel yönetimlerin ve halkın alması gereken tedbirleri sıralar. Bina su depolarını doğrudan ilgilendiren hükümler şunlar:
| Konu | Genelgede yazılı şart | Bizim uygulamamız |
|---|---|---|
| Şebekede serbest klor (normal dönem) | 0,5 mg/L | Kesinti öncesi ölçüm ve kayıt |
| Şebekede serbest klor (kesinti dönemi) | Süper klorlama ile 1 mg/L | Kesinti sonrası devreye almada ölçüm |
| Bina deposu temizliği | Kesinti döneminde 3 ayda bir, diğer dönemde 6 ayda bir | Bölgede kesinti varsa takvim sıklaştırılır |
| Tankerle su temini | Bakiye klor 1 mg/L; tankerler ruhsatlı, sulama tankerlerinde “İÇİLMEZ” ibaresi | Tankerle beslenen depoda ilk analiz |
| Onarım sonrası şebeke | Onarılan bölüm 10 mg/L klorlu suyla 20 dakika dezenfekte, ardından 1 mg/L ile durulama | Kesinti sonrası ilk suyun deşarjı ve klor ölçümü |
| Hizmet veren özel kuruluşlar | Sağlık teşkilatının görüşü alınarak ruhsatlandırılır, hizmet denetlenir | Ruhsat, personel eğitimi ve iş kaydı dosyası |
Dikkat: genelge bir idari düzenlemedir (yönetmelik değil); il valiliklerine ve il sağlık müdürlüklerine gönderilen bir talimatnamedir. Metindeki 3 ay / 6 ay sıklığı “halkımızın dikkat etmesi gereken hususlar” başlığı altında yer alır — yani ceza hükmü değil, Bakanlığın önerdiği bakım sıklığıdır. Biz bunu su idarelerinin şartlarıyla birlikte okuyup tesis bazında takvim çıkarıyoruz.
Dezenfeksiyonda doz meselesi
Sahada sık duyulan “50 ppm”, “100 ppm” gibi dozlar Türk mevzuatında yazılı değildir. Depo dezenfeksiyonunun uluslararası referansı AWWA C652'dir: yüzeylerin yüksek konsantrasyonlu çözeltiyle ıslatılması ve/veya deponun klorlu su ile doldurulup bekletilmesi. Biz dozu bu standarda ve ürün etiketine göre belirliyor, uygulama kaydında ürün adı, konsantrasyon ve temas süresini yazıyoruz.
Uluslararası referanslar
| Referans | Ne düzenler | Bizde karşılığı |
|---|---|---|
| WHO GDWQ / Water Safety Plan | Çoklu engel ilkesi: kaynak → arıtma → dezenfeksiyon → depolama → izleme | Hizmet planlamasında çoklu engel yaklaşımı |
| ASHRAE 188 | Bina su sistemleri için su yönetimi programı (WMP) | Lejyoner Yönetmeliği'ndeki su yönetimi planının uluslararası karşılığı |
| ACOP L8 / HSG 274 (UK) | Legionella kontrolü; ölü bağlantı yok, sıcak su ≥60 °C, dönüş ≥50 °C | Sıcak su tarafı önerileri |
| DVGW W 291 (DE) | Bina dışı su tesislerinin (boru hattı, depo su kamarası) temizliği ve dezenfeksiyonu | Bina dışı tesislerde yöntem ve kayıt referansı |
| DVGW W 557 (DE) | Bina içi içme suyu tesisatının temizliği ve dezenfeksiyonu | Bina içi hat, hidrofor ve tank işlerinde referans |
| DVGW W 551 (DE) | Sıcak su sistemlerinde Legionella çoğalmasını azaltıcı önlemler | Boyler ve sıcak su hattı değerlendirmesi |
| NSF/ANSI 61 | Suyla temas eden malzemelerin sağlığa etkisi (boru, astar, conta) | Malzeme seçimi ve kaplama değerlendirmesi |
| AWWA C652 | Su depolarının dezenfeksiyonu (yöntem ve dozlar) | Depo dezenfeksiyon dozajı |
| ISO 11731 | Suda Legionella kültür yöntemi | Legionella numune analizi |
Numune ve laboratuvar
Mikrobiyolojik numune; steril kap, klor nötralizasyonu için sodyum tiyosülfat, soğuk zincir ve bekletmeden teslim şartlarıyla alınır. Analizler Sağlık Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş veya TÜRKAK akrediteli laboratuvarlarda yapılır. Temizlik sonrası tek numune yeterli değildir: hem depo çıkışı hem uç nokta örneklenmelidir.
Numune alma usulü: THSSGM genelgesi (2007)
İçme - Kullanma Sularının Denetimi ve Numune Alma Usulleri Genelgesi; Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü'nün 04.12.2007 tarihli genelgesidir (sayı B.10.1.HSS.0.61.00.00/6061). Hudut kapılarında ve gemilere verilen suların denetimini tek bir uygulama planında toplar. Bir bina deposu yönetmeliği değildir; ancak numune alma tekniği açısından Türkçe mevzuattaki en ayrıntılı resmî metindir ve sahadaki numune disiplinimizi buna göre kuruyoruz.
| Konu | Genelgede yazılı usul | Sahadaki karşılığı |
|---|---|---|
| Uç noktada bakiye klor | 0,1–0,5 ppm arasında olmalı; bu bandın dışında ölçülürse idare uyarılır | Depo çıkışı ve uç nokta ölçümü, raporda sayı olarak |
| Depoda bekletilen su | Dağıtımdan önce depolama varsa klor ölçümü depo çıkışında da yapılır | Depo çıkışını ayrı numune noktası sayıyoruz |
| Analiz sıklığı (şebeke suyu) | Numuneler ayda bir bakteriyolojik, altı ayda bir kimyasal analize gönderilir | Aylık bakteriyoloji + 6 aylık kimya takvimi |
| Bakteriyolojik numune kabı | 100 ml kahverengi steril cam şişe; suda bakiye klor varsa Na-tiyosülfatlı şişe | Klor nötralizasyonlu steril kap |
| Musluk / çeşme hazırlığı | 3–5 dakika akıtma, ağzın alevle 10–15 saniye sterilizasyonu; şişede 1–2 parmak boşluk | Numune öncesi alev sterilizasyonu |
| Kimyasal numune | En az 2 litre; şişe en az 3 kez suyla çalkalanır, numune en kısa sürede laboratuvara gönderilir | Kimyasal izleme numunesi |
| Kim alır, ne yazılır | Numune iki kişi tarafından alınır; etikette yer, tarih-saat, bakiye klor, suyun cinsi ve istenen tetkik yazılır | İki kişilik ekip, zincir kaydı ve etiket |
Aynı konuda üç resmî metin farklı bant veriyor: bu genelge uç noktada 0,1–0,5 ppm, 2007/67 genelgesi şebekede 0,5 mg/L (kesinti döneminde 1 mg/L), sitemizdeki ölçülebilir şartlar tablosu ise 0,2–0,5 mg/L bandını esas alıyor. Hangisinin geçerli olduğu tesisin bağlı olduğu idareye göre değişir; biz ölçümü raporlarken hangi referansa göre değerlendirdiğimizi yazıyoruz. Ayrıca bu metin hudut kapıları ve gemi suları için hazırlanmış bir uygulama planıdır — bina depoları için bağlayıcı bir temizlik sıklığı getirmez.
Mevzuat uyumunu birlikte kontrol edelim
Tesisinizin kapsamını, ölçüm noktalarını ve bakım takvimini çıkaralım.